zaterdag 21 november 2015

Tsjie, tzziii, tit tit tit

NPO1 bood gisteravond een heerlijke documentaire over de ijsvogel, de kleine kleurige kampioen visjesvangen, die in Nederland dreigde uit te sterven, maar met het schoner worden van het water zich weer wat vaker laat zien. De beelden van het snelle, slimme, sierlijke prachtige vogeltje deden me denken aan Hans Waanders, een vroeg gestorven Bossche kunstenaar, in wiens nagelaten oeuvre de kingfisher een ereplaats inneemt.

Zijn werk werd aangekocht door onder andere het MoMA, de Tate Gallery en het Centre Pompidou, maar ik had er waarschijnlijk geen weet van gehad als Hans Waanders niet toevallig een kennis van me was geweest. In zijn atelier had hij me eens getrakteerd op een exposé over zijn fascinatie voor de ijsvogel, gelardeerd met kunstwerken die daaruit waren ontstaan. De bijzondere band was ontstaan op een herfstdag in 1982, toen hij het mooie diertje spotte bij een watertje in de buurt van ’s-Hertogenbosch. Thuis sloeg hij er een vogelgids op na en noteerde allerlei wetenswaardigheden, die zijn nieuwsgierigheid aanwakkerden, zodat hij steeds meer bronnen ging raadplegen en een gestaag groeiend dossier aanlegde.

Al die (internationale) data ordende hij dan weer tot kunstzinnige verzamelingen, ondergebracht in kunstenaarsboeken. Zo noteerde hij hoe de roep van de ijsvogel in tachtig handboeken van ornithologen steeds anders werd weergegeven: het kon klinken als Tsjie tsjie, of Tzziii, of Zeeee sreeee, maar ook als Ziii zriii, of Tsjie kie, of Tit tit tit. Ook stuitte hij op een alfabet voor doofstommen, waarin met veertien handgebaren het begrip Martin Pescador (Spaans voor ijsvogel) werd uitgebeeld; hij maakte er een prentbriefkaart van. Voor Hans Waanders weerspiegelde zoiets het ideaal dat zich niet laat kennen ook al weet je er nóg zoveel vanaf.

De voortdurende pogingen het wezen van de ijsvogel te doorgronden hadden iets ritueels, iets bezwerends. Hij reisde bijvoorbeeld naar diverse landen waar de ijsvogel voorkomt om zichzelf daar te fotograferen in een T-shirt met als opdruk Alcedo atthis (Latijn  voor ijsvogel) en er stokken in het water te plaatsen om het diertje te helpen bij het duiken naar prooien. Ook bewerkte hij vogelgidsen door op alle foto’s een stempel van een ijsvogel te plaatsen en aldoende de hele avifauna te verijsvogelen. Het leek wel één grote exercitie om de eenzaamheid van de ijsvogel op te heffen.

Hans Waanders, die al heel lang last had van zijn nieren en zijn hart, stierf in 2001. Vijftien jaar later zou de terugkeer van de ijsvogel in het Nederlandse landschap op TV worden gevierd. Alsnog gefeliciteerd, Hans.


Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen