zaterdag 28 september 2013

Bevestigt de uitzondering echt de regel?


Als herfstbladeren met de wind, zo komen gedachten soms aanwaaien. Je weet niet van welke boom ze zijn weggedwarreld en evenmin waarom ze nu voor jouw voeten vallen, maar daar zijn ze dan.
  
Vandaag heb ik het met een zegswijze. Zonder aanwijsbare aanleiding zit ik ineens opgescheept met het zinnetje: ‘Dat is de uitzondering die de regel bevestigt.’ Nu ik er even over nadenk, begin ik dat een vervelende uitdrukking te vinden. Zit je in een flink gesprek, ben je verwoed bezig een samenhangende mening te formuleren, komt je gesprekspartner met de dooddoener: ‘Dat is de uitzondering die de regel bevestigt.’ Waarmee hij eigenlijk bedoelt te zeggen dat jouw onbenullige inbreng onverlet laat dat hij gelijk heeft.

Voorbeeld. Meneer A stelt dat mannen gekker zijn op auto’s dan vrouwen. Dat is in huize B precies andersom, brengt meneer B in het midden. Waarop A de conversatie bederft met de schouderophalende mededeling dat mevrouw B de uitzondering is die etc.

Trouwens, wat zegt die spreuk in feite? Telt werkelijk elke regel uitzonderingen? Als dat klopt, dan bestaan er ook uitzonderingen op die regel, namelijk regels zonder uitzonderingen, regels dus die niet worden bevestigd door uitzonderingen. Waarmee de stelling zichzelf onderuithaalt. Je kunt dus maar beter niet naar deze zegswijze grijpen – uitzonderingen daargelaten, uiteraard.

O, die eeuwige nuances… Want nu realiseer ik me weer dat zo'n spreuk niet voor niets is ontstaan. Vrijwel iedereen heeft de neiging een opinie te illustreren met voorbeelden uit eigen waarneming. Als drie collega’s in Tibet zijn gaan wandelen, noemen we wandelen in Tibet hip. Als enkele kennissen een abonnement op Trouw nemen, menen we dat het weer beter gaat met de kwaliteitspers. En gaat zoon of dochter niet meer naar houseparty’s, dan geloven we dat house zijn beste tijd heeft gehad.

Dat is in feite casu├»stiek: een poging om een these te bewijzen aan de hand van een steekproef die veel te klein is en bovendien persoonlijk gekleurd. De gevallen uit zo’n steekproefje kunnen uitzonderlijk zijn, bevestigen niet per se een regel en geven daarmee voeding aan de zegswijze over regels en uitzonderingen.


Waarmee deze spreuk weer verder mag dwarrelen – veel plezier ermee.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen