Alles is eindig, behalve het einde

Veel dood in de krant, vandaag. Vele pagina’s over de raket die twee jaar geleden vlucht MH17 uit de lucht schoot en 298 mensen van het leven beroofde: indringend onderzoek, nieuwe feiten, blijvende vragen. En tussen al dat grote nieuws een kort bericht: Koopmans (33) overleden.

Koopmans (33)? Er rinkelt een bel, maar ik weet niet meteen welke. Als ik verder lees, wordt het duidelijk. Het gaat over Eveline Koopmans, kankerpatiënte, bekend van het televisieprogramma Over mijn lijk en van haar veelgelezen berichten op Facebook. Ze kreeg op haar 27^ste baarmoederhalskanker. Chemo’s en bestralingen sloegen onvoldoende aan. Eind 2013 kreeg ze te horen dat ze nog hooguit een jaar te leven had; sindsdien leefde ze in reservetijd, en die leek niet op te kunnen. Tot afgelopen dinsdag, toen ze na een snelle verslechtering van haar gezondheid dan toch overleed.

De combinatie van het grote en kleine nieuws grijpt me aan. Twee jaar geleden zag ik vanuit een ziekenhuisbed een televisiebeeld van een stoet lijkwagens met resten van Nederlandse slachtoffers en draaide mijn hoofd om. Ik kampte met gevaarlijke vaatproblemen en kon niet aanzien hoe de dood daar op TV maar af en aan reed en al die verschrikkingen op mijn eigen angst stapelde. Weer een half jaar later las ik over Eveline Koopmans, die een brief had geschreven aan haar ‘lieve kanker’. Ze was dankbaar dat de ziekte haar veel kostbare, intense ervaringen had gebracht, daar kwam het op neer. Het gaf mij op mijn beurt een stukje in de pen, want hoezeer ik Eveliens inzicht ook begreep, zelf vond ik het bedreigde leven toch liever dan de dreigende dood. Die nu dus heeft toegeslagen.

Via haar Facebookpagina kom ik uit bij een mooi interview dat ze deze zomer nog gaf aan Psychologie Magazine. Ze legt daarin uit dat ze na haar fatale diagnose een jaar lang zo intens mogelijk had geleefd, om vervolgens in een donker dal te vallen. Van daaruit was ze opnieuw op zelfonderzoek gegaan en leerde ze geleidelijk aan de tijdelijkheid van het bestaan te aanvaarden. ‘Een leven loopt altijd anders dan je voorspelt. Hoe meer we ons vastklampen aan wat we hebben en verwachten, hoe moeilijker het is om te accepteren dat het anders gaat. Pijn en ongeluk, maar ook geluk en alles wat je hebt, is eindig.’

Alles is eindig: het is een even eenvoudig als moeilijk inzicht. Want het wrange is dat uitgerekend het einde voor eeuwig is.

'Lieve Kanker,'

'Lieve Kanker,' zo begint de bedankbrief die Eveline Koopmans begin dit jaar schreef aan de ziekte die haar binnen afzienbare tijd fataal zal worden. De brief verscheen op Facebook, werd daar een hit, trok de aandacht van allerlei media en kwam zo ook mij onder ogen. Ik zit er nu een tijdje op te broeden en weet nog steeds niet goed wat ik ervan moet vinden.

Eveline is een 31jarige Eindhovense, die vier jaar geleden werd geconfronteerd met baarmoederhalskanker. Toen die ondanks chemo’s en bestralingen snel uitzaaide, gaven de dokters haar nog hooguit een jaar. Die termijn heeft ze al royaal overschreden, zodat ze nu in reservetijd leeft.

De kanker mag haar dan haar leven kan kosten, hij heeft haar ook heel wat opgeleverd. ‘Sinds jij in mijn leven bent,’ schrijft ze, ‘heb ik mezelf opnieuw mogen leren ontdekken en ben ik (spiritueel) gegroeid. (..) ’Ik heb geleerd geen verwachtingen meer te hebben, want verwachtingen hebben, leidt tot hebzucht,onrust en/of teleurstellingen. Hierdoor is blijvende diepe rust ontstaan en nooit meer weggegaan.’

Vriendschappen en relaties zijn dieper geworden en belevenissen intenser, vindt ze. Met steun van familie en vrienden is ze elf keer in een jaar op vakantie geweest. Zo heeft ze in ijltempo een hele wensenlijst afgevinkt en de ene na de andere kostbare ervaring opgedaan. ‘Dat is een hele lijst aan cadeaus. (..) Bedankt! Lieve groetjes van Eveline.’

Zo lees je het niet vaak, en ik léés nogal wat over kanker, sinds ik zelf op (prostaat)kanker werd betrapt. Die van mij houdt zich vooralsnog gelukkig koest, maar kan op een dag ontwaken, en valt dan alleen nog af te remmen en niet meer te stoppen. Een tijdbom waarvan niet zeker is of hij zal afgaan.

Ik herken wel het een en ander in Evelines brief. Kanker is een vuistslag op tafel. In één keer is het menens met het leven. Wat zou je je tijd nog verdoen met futiliteiten en ergernissen? Waarom uitstellen en talmen in plaats van beleven en doen?

Maar in die vragen ligt het antwoord al besloten: omdat het morgen wellicht niet meer kan. En dat is nou juist het onverteerbare van kanker. Een terminale ziekte brengt die éne dag in het vizier waarop geen ochtend meer volgt, die dag dat ‘ooit nog’ verandert in ‘nooit meer’. Die laatste dag is van een voldongenheid waar niks aan valt te relativeren.

Nee, ik heb geen bedankbrief aan mijn ‘lieve kanker’ in petto. Maar een bedankje aan mijn lieve leven is misschien wel een idee.