Dat had je gedroomd

In mijn archief stuit ik op een pleidooitje voor de napret. Nagenieten, schreef ik in 2015, is een bron van geluk waar we te weinig uit putten. Er is nóg zo’n bron, realiseer ik me nu, een onuitputtelijke bron zelfs: de fantasie.

Onze verbeelding reikt ons gratis & voor niks de uithoeken van het heelal aan. We kijken naar een speelfilm en galopperen mee over de prairies, rekenen af met vuige schurken, ontkomen aan valstrikken en complotten en raken met de hoofdrolspelers onder de lakens. We lezen een roman en dwalen een eeuw terug in de tijd, verzeilen op toendra’s of in wereldsteden, denken mee met koningen en duivels en worden verliefd op een ravissante muze of mysterieuze adonis die in de wereld buiten het boek onbereikbaar zou zijn.

Ik zie een advertentie voor een verre vakantie en sta op hetzelfde moment op dat strand, onder die palmen, in die zon, voor die baai vol kleurrijke vissersbootjes, en ik hoef er geen twaalf uur voor in het vliegtuig, betaal er geen cent voor, ben niet bekaf van alle reisgedoe en heb geen last van al die toeristen. Of ik hoor een merel die de grijze winter toezingt en de tijd springt vooruit naar een lentedag met achttien graden en jong blad aan de bomen en ik op mijn scoot onderweg naar zomaar een verte.

In mijn dagdromen kan ik dingen die ik helemaal niet kan, of niet meer helemaal. Avonturen waarvoor ik het lef mis, avontuurtjes die ik me ontzeg, capriolen waarvoor ik de leeftijd niet meer heb, inspanningen die betere longen vergen, uitspattingen die mijn beurs niet trekt. Dat vind ik misschien nog wel het mooiste aan de fantasie: dat ze alle perken te buiten kan gaan en van geen beperking wil weten. In het echt een man op leeftijd die hijgend zijn rugzakje door het leven draagt, in mijn verbeelding een vitale vent vol vuur en vlam.

“Dat had je gedroomd,” wordt er gezegd als iemand de realiteit even vergeet. Het klinkt misprijzend. Maar we moeten de dromen juist prijzen, want die laten ons contact houden met het ongeremde en ongerijmde in ons, de diepere laag, de ziel. De verbeelding werkt ook als je maar één been hebt, of lastige longen, of zenuwpijnen, of een lelijke kop. Ik wil maar zeggen: als we de verbeelding niet hadden, moesten we haar fantaseren.

Tussen waan en werkelijkheid

Ik ben mijn eekhoorn kwijt. Gisteren vertelde ik een vriend nog hoe er ineens een eekhoorn met een vlammende staart pal voor mijn raam op het grasperkje had plaatsgenomen om daar in alle rust een appel uit het vuistje op te peuzelen. Ik merkte dat ik de anekdote met een zekere trots oplepelde, alsof ik hoogst persoonlijk zowel voor de schoonheid van het diertje als voor de aandoenlijkheid van het tafereel verantwoordelijk was. Ik had er ook aardigheid in, omdat het een fijne anekdote uit een minder fijne wereld betrof, want ik bevond me in een revalidatieoord, Blixembosch, en dat associeert men eerder met pijn en moeite dan met schik in de schepping. In de harde wereld van halters en gewichten smokkelde ik de zachte vacht van een sierlijk klimdiertje binnen. Wat is hardware immers zonder software?

Maar ik dwaal af. Die eekhoorn van gisteren ben ik dus kwijt. Dat komt door een interne verhuizing, waardoor mijn verblijfsruimte in het revalidatiecentrum ineens niet meer grenst aan een onbestemd grasperkje, maar aan een binnenplaats, waar weliswaar een paar bomen staan, maar die niet tot de verbeelding van mooie diertjes spreekt Bijgevolg kan ik die kleine klimmers niet meer te hulp roepen om mijn omgeving warmer en vriendelijker te kleuren.

Want dat is wat we doen, realiseer ik me: we proberen steeds weer een pact te sluiten met de wereld om ons heen in een poging die wat draaglijker te maken. De een vindt zijn werk niet prettig, maar kan het gelukkig goed vinden met de meeste collega’s. Een ander viel de vakantiebestemming tegen, maar ze hadden er wel een boel mooie kerken. Een derde had meer verwacht van zijn huwelijk, maar troost zich met het idee dat elk huisje zijn kruisje kent. Zo  schepte ik genoegen in mijn atletische, sierlijke eekhoorn op een plek waar atletiek en sierlijkheid aan surrealisme grenzen. Allemaal sjoemelen we graaag met waan en werkelijkheid.

We vullen onze soms te barre werkelijkheid aan met onze verbeelding en houden op die manier moed en zin om voort te gaan. Waarom ook niet? Het vermogen tot dromen en fantaseren is te kostbaar om het voor goedkope gemakzucht te verslijten. Wie dat niet gelooft, hoeft het eerste het beste museum, theater of filmhuis maar binnen te stappen. Daar gaan schoonheid en verbeelding hand in hand. Net als soms in de natuur.